One Health: Sağlıklı Bir Gelecek İçin Birleşik Bir Yaklaşım
One Health, insanların, hayvanların, bitkilerin ve paylaşılan çevremizin sağlığı arasındaki karmaşık bağları tanıyan, bu öğelerin birbiriyle nasıl ilişkili olduğunu vurgulayan bir kavramdır. Bu bütünleşik yaklaşım, sağlığımızın doğal dünya ve içinde yaşayan hayvanların sağlığı ile iç içe geçtiği gerçeğine dayanır. Bir toplumun ve ekosistemlerin sağlıklı bir geleceğe ulaşabilmesi, ancak tüm bu faktörlerin bir arada ele alındığı kapsayıcı bir yaklaşımla mümkündür.
One Health, sağlık tehditlerini önlemek, öngörmek ve bunlara karşı daha etkili bir yanıt verebilmek için yerel, bölgesel, ulusal ve küresel düzeylerde işbirliği gerektiren çok sektörlü ve disiplinler arası bir çabanın önemini vurgular. Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA) da bu çerçevede Avrupa çapında kimyasal güvenliği sağlamak için çalışmalar yaparak insan sağlığı ve çevrenin korunmasına katkı sağlar.
ECHA’nın One Health İçin Rolü
ECHA, Avrupa genelinde kimyasal güvenliğini sağlamada kritik bir rol üstlenir ve insan sağlığı ile çevrenin korunmasını hedefleyen bu birleşik yaklaşıma önemli katkılarda bulunur. Ajans, çeşitli AB yasaları çerçevesinde kimyasalların yarattığı riskleri yöneterek sağlığın korunmasına destek verir.
ECHA’nın faaliyetleri şu alanlarda yoğunlaşır:
- REACH (Kayıt, Değerlendirme, İzin ve Kısıtlama): ECHA, kimyasal güvenlik ve insan sağlığı için risk oluşturan maddelerin tespit edilmesinde, uyumluluğun sağlanmasında ve AB genelinde risk oluşturan kimyasalların kısıtlanması önerilerinde bulunur.
- Sınıflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama (CLP): Tehlikeli kimyasalların doğru bir şekilde sınıflandırılması ve etiketlenmesini sağlar.
- Biyosidal Ürünler: Dezenfektanlar, kemirgen zehirleri, ahşap koruyucular gibi biyosidal ürünlerin güvenli kullanımını ve yeterli etkinliğini sağlamak için denetimler yapar.
- Kalıcı Organik Kirleticiler (POPs): Sağlık riskleri taşıyan ve çevrede kalıcı olan kimyasalları yönetir.
- Zehir Merkezlerine Destek: Kimyasal maruziyetlere hızlı yanıt verilmesi için zehir merkezlerine destek sunar.
- Ciddi Sınır Ötesi Tehditler: Kimyasalların dahil olduğu sağlık tehditleri hakkında hızlı risk değerlendirmelerine katkıda bulunur.
- İçme Suyu Mevzuatı: Su ile temas eden malzemelerde kullanılan maddelerin insan sağlığına risk oluşturmamasını sağlar.
- Su Koruma Mevzuatı: Yüzey ve yeraltı sularının korunması için mevzuatlarda yapılan güncellemelerle birlikte ECHA, çevre kalitesinin korunması için öncelikli kirleticileri tespit etmekte ve izleme listeleri oluşturmaktadır.
One Health Gündemine ECHA’nın Katkıları
ECHA, kimyasal güvenlik çalışmaları ve diğer kuruluşlarla iş birliği yaparak One Health yaklaşımına katkı sağlar. İşte ECHA’nın çalışmalarından bazı örnekler:
- Azol Fungisitleri Üzerine Ortak Araştırma: ECHA, Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC), Avrupa Çevre Ajansı (EEA), Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ve Avrupa İlaç Ajansı (EMA) ile birlikte, hem tarımda hem de insan sağlığında önemli bir endişe kaynağı olan azol fungisitlerin Aspergillus fumigatus’un azole dirençli hale gelmesi üzerindeki etkisini incelemektedir.
- Mikroplastiklerin Kısıtlanması: Mikroplastiklerin su kaynaklarını kirleterek ekosistemleri, yaban hayatını ve insan sağlığını nasıl etkilediğine dair araştırmalar yürütülür ve kısıtlanması için paydaşlarla iş birliği yapılır.
- Tek Madde-Tek Değerlendirme Yaklaşımı: Kimyasalların değerlendirilmesinde, her maddenin farklı yasal çerçeveler altında bir bütünlük içinde değerlendirilmesini sağlamak için çeşitli AB ajansları ve yasal süreçlerle uyum içinde çalışır. Böylece çakışan değerlendirmelerden ve çabaların tekrarlanmasından kaçınılır.
- Kimyasal Göstergeler: AB ajansları ile iş birliği yaparak, kimyasal kirlilik ve çevre sağlığı arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamak adına kimyasal göstergelerin geliştirilmesine katkıda bulunur. Bu göstergeler, ekosistemlerin korunmasına yönelik politikaların ve önlemlerin oluşturulmasında yol göstericidir.
- Araştırma İhtiyaçları: ECHA, Avrupa genelinde kimyasal risk değerlendirme yaklaşımlarını geliştirmeye yönelik araştırmalar yapmak için Avrupa Kimyasallardan Risk Değerlendirme Ortaklığı’na (PARC) katkıda bulunmaktadır. Haziran 2024’te yayınladığı raporda, gelecekteki araştırmalara ihtiyaç duyulan kilit alanlara vurgu yapmıştır.
AB Ajanslarıyla İş Birliği
One Health yaklaşımını desteklemek adına, ECHA, ECDC, EEA, EFSA ve EMA gibi AB ajansları arasında 2023 yılında bir disiplinler arası iş birliği grubu kurulmuştur. Bu grup, 2024-2026 yılları arasında ortak hareket çerçevesi uygulamalarını geliştirmek üzerine çalışmaktadır.
Beş stratejik hedefe odaklanmaktadır:
- Stratejik Koordinasyon: İş birliğini güçlendirecek stratejik planlamalar,
- Araştırma Koordinasyonu: Birlikte araştırma projeleri geliştirmek,
- Kapasite Geliştirme: Bilgi ve kaynak kapasitesini artırmak,
- Paydaş Katılımı: Toplumun ve ilgili tarafların sürece katılımını sağlamak,
- Ortak Faaliyetler ve Ajanslar Arası Çalışmalar: Bilimsel tavsiyelerin bütünleşik bir şekilde sunulması ve One Health için ortak ses oluşturmak.
Bu iş birliği, bilimsel temellerin daha sağlam hale gelmesiyle One Health gündemine olan katkıları artırmayı hedeflemektedir.