ADR – Taşımacılık
ADR taşımacılık kuralları, tehlikeli maddelerin karayoluyla uluslararası taşınmasına ilişkin ADR anlaşmasına dayanır. Türkiye’de ADR hükümleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmeliği ile uygulanır. Doruksistem, tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, Güvenlik Bilgi Formlarının taşıma bilgileri ve etiket uyumu konularında destek sağlar.
ADR Taşımacılık ve Tehlikeli Madde Taşıma Mevzuatı
ADR: Güvenli Tehlikeli Madde Taşımacılığının Temel Kuralları
ADR Taşımacılık, tehlikeli maddelerin karayoluyla güvenli ve mevzuata uygun şekilde taşınmasını düzenleyen uluslararası bir sistemdir.
Günümüzde demiryolu, karayolu, deniz yolu ve boru hatları ile taşınan ve tehlikeli olma özelliği taşıyan maddeler ülkelerarası ticarette önemli bir yer tutuyor.
Çok zehirli, yüksek derecede parlayıcı, basınç oluşturan ve yanıcı olarak nitelendirilen tehlikeli maddeler arasında yer alan siyanür, organo-metalik bileşenler ve ağır metaller insan sağlığına ve çevreye zararlı olduklarından bu maddelerin çok düşük miktarlarının çevreye yayılması bile ciddi boyutlarda sorunlara neden olabiliyor.
Bununla birlikte, dünyada gelişmekte olan endüstriyel üretimle beraber ham madde ve mamul madde taşımacılığı da artış gösteriyor. Kentlerde ve endüstri alanlarında ortaya çıkan atıkların yeniden değerlendirilmesi, imha edilmesi veya depolanmak üzere taşınmaları da tehlikeli maddelerin taşınmasına yönelik bir mevzuatın varlığını gerekli kılıyor.
Bu gereklilikten hareketle Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) girişimi ile 30 Eylül 1957 tarihinde imzalanan “Tehlikeli Maddelerin Karayolunda Uluslararası Taşınması ile ilgili Avrupa Anlaşması (European Agreement Concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Road) olan “ADR” 29 Ocak 1968 yılında yürürlüğe girdi. 1 Ocak 2021’den itibaren anlaşmanın adındaki “Avrupa” ibaresi kaldırılmış ve adı “Agreement concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Road” olarak değiştirilmiştir.
ADR iki yılda bir güncellenir. Güncel sürüm olan ADR 2025, 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiş; önceki sürümün hükümleri 30 Haziran 2025’e kadar uygulanabilmiştir.
Tehlikeli maddeleri, insan sağlığı ve diğer canlı varlıklar ile çevreye zarar vermeden güvenli ve düzenli bir şekilde kamuya açık karayoluyla taşınmasını hedefleyen bu Anlaşma, taşıma sürecinde yer alan gönderenlerin, alıcıların, dolduranların, yükleyenlerin, boşaltanların, ambalajlayanların, taşımacıların ve tehlikeli maddeleri taşıyan her türlü aracın operatör veya sürücülerinin sorumluluk, yükümlülük ve çalışma koşullarını belirliyor.
Bir başka deyişle, ADR, taşımacılığın güvenli yapılabilmesi için konulmuş standartlar zinciri gibi düşünülebilir. Bu standartlara uygunluğun akredite olmuş kuruluşlar tarafından belgelendirmesi gereği yine ADR kuralının bir parçası. Temel amacı tehlikeli maddelerin güvenli bir şekilde naklinin sağlanması olan ADR ile ayrıca tehlikeli yüklerin sınıflandırılması, şartların belirlenmesi, güzergâhların ve park yerlerinin belli kriterlere uygun hale getirilmesi de hedefleniyor.
Anlaşmaya Avrupa ülkelerinin yanı sıra Avrupa dışından ülkeler de taraftır.
Anlaşmanın içeriğini özetleyen en kilit nokta 2. maddede gizli. Buna göre, çok tehlikeli maddelerin dışında diğer tehlikeli maddelerin karayolunda uluslararası taşınması şu koşullar altında mümkün:
- Maddelerin paketlenmesi ve etiketlenmesine ilişkin anlaşmanın 1. bölümünde yer alan koşullar sağlandığı takdirde,
- Maddeleri taşıyan araçların yapımı, donanımı ve işleyişine ilişkin koşullar sağlandığı takdirde.
Anlaşmanın A ve B ekleri 9 kısım halinde yeniden düzenlenmiş hali şu şekilde:
Ek-A
- Bölüm 1- Genel Hükümler
- Bölüm 2- Sınıflandırma
- Bölüm 3- Tehlike Madde Listesi, sınırlı miktarda paketlenmiş tehlikeli maddelere ilişkin özel hükümler ve istisnalar
- Bölüm 4- Paketlerin, IBC'lerin, Büyük Paketlerin, Tankların Kullanımı
- Bölüm 5- Sevkıyat prosedürleri
- Bölüm 6- Paketlerin, IBC'lerin, Büyük Paketlerin, Tankların yapımı ve testlerine yönelik şartlar
- Bölüm 7- Taşıma, Yükleme, Boşaltma ve Elleçleme koşullarına ilişkin hükümler
Ek-B
- Bölüm 8- Araç ekibi, teçhizatı, faaliyeti ve dokümantasyonuna yönelik zorunluluklar
- Bölüm 9- Araçların yapımı ve onayına ilişkin şartlar
Uluslararası taşımalarda uyumun sağlanması ve AB içinde serbest dolaşımın kesintisiz işlemesi amacıyla ADR’nin A ve B Ekleri AB tarafından da benimsenmiştir. Bugün AB’de karayolu, demiryolu ve iç su yolu ile tehlikeli madde taşımacılığı; ADR, RID ve ADN’yi üye ülkelerin ulusal taşımacılığına da uygulayan 2008/68/AT sayılı Direktif ile düzenlenmektedir. Bu Direktif, daha önceki 94/55/AT sayılı Direktifin yerini almıştır.
Tehlikeli maddelerin taşınmasında taşımayı yapan araçlar, bu araçları kullanan şoförlerin eğitimleri, ambalajlama ve tehlikeli maddelerin taşımasını yapan firmaların ADR mevzuatına uygun taşıma yapması gibi dikkat edilmesi gereken pek çok nokta var. Bu amaç için oluşturulan standartlar ve kurallar şu şekilde inceleniyor:
- Temel olarak 9 sınıfa ayrılmış taşınacak ürün özellikleri ve ürünlerin belirlenmesine ait test metodları,
- Tehlikeli maddeler listesinde ürünlerin Birleşmiş Milletler numarası, ürün ismi, tanımı, ürün sınıfı, ürün sınıf kodu, paketleme grubu, ürün etiketi, paketleme talimat ve özel hükümleri, ADR tank kodu, özel hükümler tehlike tanım numarası vb. bilgiler,
- Paketleme ile ilgili hükümler,
- Markalama, etiketleme, dokümantasyon vb. sevkiyata dair prosedürler,
- Tanker imalat, ekipman, tip onayı, muayene ve kontrol ile ilgili gereklilikler,
- Taşıma, dolum, boşaltım ve kullanma ile ilgili hükümler,
- Taşıyıcının uyması gereken kurallar, ekipmanlar, operasyon ve ilgili belgeler,
- Araç imalatı ve tip onayı ile ilgili gereklilikler.
Türkiye’de ADR
Türkiye’nin ADR’ye katılması 5434 sayılı Kanun ile uygun bulunmuştur. Bugün tehlikeli maddelerin karayoluyla taşınmasına ilişkin kurallar, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 18.06.2022 tarihli ve 31870 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmektedir. ADR hükümlerine dayanan Yönetmelikte 2025 yılında değişiklik yapılmıştır.
ADR taşımacılık kapsamında öne çıkan yükümlülükler şunlardır:
- Tehlikeli maddelerin ADR’ye göre sınıflandırılması; UN numarası, ambalaj grubu ve uygun sevkiyat adının belirlenmesi
- Ambalajların ADR’ye uygun işaretlenmesi ve etiketlenmesi, taşıma evrakının düzenlenmesi
- Yönetmelik kapsamındaki faaliyetler için Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) görevlendirilmesi
- Tanker ve belirli araçlar için ADR’nin 9. Bölümüne göre düzenlenen ve en fazla bir yıl geçerli olan ADR uygunluk belgesi
- Tehlikeli madde taşıyan sürücüler için ADR eğitimi ve SRC5 mesleki yeterlilik belgesi
Güvenlik Bilgi Formunun (GBF) 14. bölümünde yer alan taşıma bilgileri (UN numarası, uygun sevkiyat adı, taşımacılık tehlike sınıfı, ambalaj grubu ve çevresel tehlikeler) de ADR ile tutarlı olmalıdır. Doruksistem, GBF ve etiketlerinizin bu bilgilerle uyumlu hazırlanmasında destek sağlar.
Sürücü Eğitimleri
ADR taşımacılık kapsamında verilen eğitimler var olan kuralların uygulanması adına büyük önem taşıyor. Bu eğitimlerin başında da tehlikeli madde taşıyan araçların sürücülerinin eğitimi geliyor.
ADR’nin 8.2 bölümü, tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerinin eğitimi ve sertifikasyonuna ilişkin hükümleri içerir.
Bu çerçevede tehlikeli madde taşıyan sürücülerin, tehlikeli madde taşımacılığına ilişkin uygun mesleki eğitimi tamamlayarak yetkili otorite tarafından verilen sertifikayı almaları gerekir.
Sürücü eğitimlerinin esas amacı, tehlikeli madde taşınması esnasında mevcut olan risklerin varlığından haberdar olmak ve kaza olasılığını en aza indirgemek, kaza olması halinde de kendilerini ve çevreyi koruyucu önlemleri almak ve etkileri sınırlamaktır. Mesleki eğitim sertifikası almak için, adayların uzman otorite tarafından onaylanmış sınavı geçmeleri gerekmektedir.
Bu eğitim en az aşağıda belirtilen konuları içermeli:
- Tehlikeli maddelerin taşınması ile ilgili genel gereksinimler
- Tehlike çeşitleri
- Tehlikelere karşı uygun koruyucu ve emniyet tedbirleri
- Bir kazadan/ olaydan sonra neler yapılmalı (ilk yardım, yol güvenliği, koruyucu teçhizatların kullanımı, sürücünün alması gereken önlemler ve hareket tarzı)
- Tehlikeye göstermek için yapılan etiketleme, araçların işaretlendirilmesi
- Tehlikeli madde taşıyan bir sürücünün yapması ve yapmaması gerekenler (sigara içme yasağı, hareket kontrolü…)
- Tehlikeli maddelerin yüklenmesi ve boşaltılması esnasında alınması gerekli önlemler (yükleme güvenliği ve malzemeleri, birlikte yükleme yasaklarına uyulması…)
Sonuç
Tehlikeli maddeleri, insan sağlığı ve diğer canlı varlıklar ile çevreye zarar vermeden güvenli ve düzenli bir şekilde kamuya açık karayoluyla taşınmasını sağlayan ADR anlaşılıyor ki yalnızca araçların üretimi, bakımına ilişkin standardizasyonları değil, aynı zamanda kullanıcıları ve onlarla seyahat eden diğer kişilerin de bilgilendirilmesini ve eğitimini gerekli kılıyor.
ADR taşımacılık süreçlerinizde tehlikeli maddelerinizin sınıflandırılması ve GBF’lerinizin ADR ile uyumlu hazırlanması için bizimle iletişime geçebilirsiniz.