Ftalat Analizi ve Ftalat Testi
Ftalat Nedir?
Ftalatlar, plastiklere (özellikle PVC’ye) esneklik ve yumuşaklık kazandırmak için kullanılan bir kimyasal grubudur. Oyuncaklar, çocuk bakım ürünleri, vinil zemin kaplamaları ve duvar kâğıtları, kablolar, suni deri, ayakkabı, kaplama, yapıştırıcı ve mürekkepler gibi pek çok üründe bulunabilirler. Ftalatlar polimere kimyasal olarak bağlı olmadığı için zamanla üründen ayrılabilir; ağız yoluyla, ciltle temas veya solunum yoluyla insan vücuduna geçebilir.
DEHP, DBP, BBP ve DIBP gibi bazı ftalatlar üreme için toksik ve endokrin bozucu olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle AB’de oyuncaklar ve pek çok tüketici ürünü için sıkı sınır değerler uygulanır. Ftalat analizi, ürünün plastikleştirilmiş malzemelerindeki ftalat miktarını ölçerek bu sınırlara uygunluğu belgelemenizi sağlar.
Ftalat Analizinde Sık Aranan Ftalatlar
- Di(2-etilheksil) ftalat (DEHP)
- Dibütil ftalat (DBP)
- Benzil bütil ftalat (BBP)
- Diizobütil ftalat (DIBP)
- Diizononil ftalat (DINP)
- Diizodesil ftalat (DIDP)
- Di-n-oktil ftalat (DNOP)
Çocuk ürünlerinde ftalat kullanımına ayrıca özen gösterilir. Yumuşak plastik oyuncaklar ve çocuk bakım ürünleri çocuklar tarafından uzun süre ağızda tutulabilir; bu sırada ftalatlar ürünün yüzeyinden tükürüğe geçebilir. AB bu riske karşı ilk olarak 1999 yılında 1999/815/EC sayılı Komisyon Kararı ile 3 yaşından küçük çocukların ağzına alabileceği yumuşak PVC oyuncak ve çocuk bakım ürünlerinde altı ftalatı acil önlem olarak yasakladı.
Oyuncaklarda Ftalat Sınırları: 2005/84/EC’den REACH’e
Geçici önlemlerin yerini, oyuncaklar ve çocuk bakım ürünlerindeki ftalatları kalıcı olarak kısıtlayan 2005/84/EC sayılı Direktif aldı. Direktif 16 Ocak 2006’da yürürlüğe girdi ve hükümleri tüm üye devletlerde 16 Ocak 2007’den itibaren uygulanmaya başladı. 2009 yılında (AT) 552/2009 sayılı Tüzük ile bu kısıtlamalar REACH Tüzüğü Ek XVII’ye 51. ve 52. maddeler olarak aktarıldı ve Direktifin yerini REACH aldı.
Mevzuata göre çocuk bakım ürünü; çocuğun uyumasını, rahatlamasını, hijyenini, beslenmesini veya emmesini kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmış her türlü ürünü ifade eder. Emzik, diş kaşıyıcı, mama önlüğü ve banyo ürünleri bu kapsama girer.
REACH Ek XVII Madde 51 ve 52: Güncel Ftalat Sınırları
- Madde 51 – DEHP, DBP, BBP ve DIBP: Oyuncak ve çocuk bakım ürünlerinin plastikleştirilmiş malzemelerinde tek tek veya toplamda ağırlıkça %0,1’e eşit ya da daha yüksek konsantrasyonda bulunamaz.
- Madde 51 (2018/2005 değişikliği): 7 Temmuz 2020’den itibaren mukoza ile ya da ciltle uzun süreli temas eden ve plastikleştirilmiş malzeme (PVC, poliüretan, kaplama, yapıştırıcı, mürekkep vb.) içeren eşyalar da aynı sınıra tabidir.
- Madde 52 – DINP, DIDP ve DNOP: Çocukların ağzına alabileceği oyuncak ve çocuk bakım ürünlerinin plastikleştirilmiş malzemelerinde ağırlıkça %0,1’e eşit ya da daha yüksek konsantrasyonda bulunamaz.
- Bu sınırları aşan ürünler AB pazarında piyasaya arz edilemez; ithalatçı ve dağıtıcılar da uygunluktan sorumludur.
Ftalatların Sınıflandırması ve Sağlık Etkileri
DEHP, DBP, DIBP ve BBP dahil olmak üzere birçok orto-ftalat, uyumlaştırılmış CLP sınıflandırmasına göre üreme için toksik (Repr. 1B) olarak sınıflandırılır. Bu, doğurganlık ve doğmamış bebek üzerinde olumsuz etkiye sahip olabilecekleri anlamına gelir. Bu ftalatlar ayrıca SVHC Aday Listesi’nde yer alır.
DBP ve BBP sudaki yaşam için çok toksik (Aquatic Acute 1), BBP ayrıca uzun süreli etkilerle sudaki yaşam için çok toksik (Aquatic Chronic 1) olarak sınıflandırılır.
Hangi Ürünlerde Ftalat Analizi Gerekir?
Plastik ürünler, oyuncaklar veya çocuk ürünleri ithalatçısı ya da üreticisiyseniz ürünlerinizin ftalat sınırlarına uygun olmasını sağlamalısınız. Ftalat analizi özellikle şu ürünlerde önerilir:
- Oyuncaklar ve çocuk bakım ürünleri
- PVC veya suni deri içeren ayakkabı, çanta ve giyim aksesuarları
- Kablolar, hortumlar, zemin kaplamaları ve duvar kâğıtları
- Spor ve fitness ekipmanlarının tutma yerleri gibi ciltle uzun süre temas eden plastik parçalar
- Baskılı tekstil ürünleri (plastisol baskılar)
Elektrikli ve elektronik ürünlerde DEHP, DBP, BBP ve DIBP ayrıca AB RoHS Direktifi kapsamında da %0,1 ile sınırlandırılmıştır. Bu ürünlerde kısıtlanan diğer tehlikeli maddeler arasında PAH’lar, PFOS/PFOA ve REACH Ek XVII listesindeki diğer maddeler yer alabilir.
Ftalat Analizi Nasıl Yapılır?
Ftalat analizi akredite laboratuvarlarda yapılır ve genellikle şu adımlardan oluşur:
- Malzeme ayrıştırma: Ürünün plastikleştirilmiş parçaları (PVC, kaplama, baskı, kablo kılıfı vb.) ayrı ayrı belirlenir.
- Ekstraksiyon: Ftalatlar uygun bir çözücüyle numuneden ekstrakte edilir.
- Ölçüm: Miktar tayini gaz kromatografisi–kütle spektrometrisi (GC-MS) ile yapılır. Oyuncaklar ve çocuk ürünleri için ISO 8124-6:2023, tekstil ürünleri için ISO 14389 gibi standart yöntemler kullanılır.
- Raporlama: Sonuçlar ağırlıkça yüzde veya mg/kg olarak raporlanır ve REACH Ek XVII Madde 51–52 sınırlarıyla karşılaştırılır.
Yasal dayanağın tam metnine REACH Tüzüğü (EUR-Lex) üzerinden ulaşabilirsiniz.
Doruksistem Ftalat Analizi Hizmeti
Doruksistem, ftalat analizi ve test hizmetlerini size veya tedarikçilerinize sunarak ürünlerinizin AB mevzuatına uygunluğunu belgelemenize destek olur. Tamamlayıcı bir hizmet olarak ftalatlarla ilgili mevzuat gelişmelerini takip eder ve sizi bilgilendiririz.
Ftalat Analizi Hakkında Sık Sorulan Sorular
%0,1 sınırı ürünün tamamına mı uygulanır?
Hayır. Sınır, ürünün plastikleştirilmiş malzemesinin ağırlığına göre hesaplanır. Bu nedenle farklı plastik parçaların ayrı ayrı test edilmesi önerilir.
DEHP, DBP, BBP ve DIBP toplamı mı, yoksa tek tek mi değerlendirilir?
Madde 51 kapsamında bu dört ftalat hem tek tek hem de toplam olarak %0,1 sınırının altında kalmalıdır.
Elektronik oyuncaklarda hangi mevzuat geçerlidir?
Elektronik oyuncaklar hem oyuncak mevzuatına hem de RoHS’a tabi olabilir; ftalat analizi her iki gereklilik dikkate alınarak planlanmalıdır.
Tedarikçi beyanı yeterli mi?
Tedarikçi beyanı faydalıdır ancak riskli ürünlerde akredite laboratuvardan alınmış güncel bir ftalat analizi raporu, uygunluğu belgelemenin en güvenilir yoludur.
Doruksistem tarafından sunulan diğer test hizmetleri için Test ve Analiz Hizmetleri sayfamızı inceleyebilir, ürününüze özel ftalat analizi teklifi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.