Doruk Sistem - KKDIK / TURKREACH
Güvenlik Bilgi Formları (GBF)
KKDİK Yönetmeliği Kapsamında GBF Hazırlama
KKDİK Yönetmeliği Kapsamında Güvenlik Bilgi Formları Hazırlama
GBF Yönetmeliğinden KKDİK'e Geçiş Süreci
Türkiye’de kimyasal madde yönetimi alanında uzun yıllar Güvenlik Bilgi Formları (GBF), 26 Aralık 2008 tarihli ve 27092 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik” esaslarına göre düzenleniyordu. Bu yönetmelik çerçevesinde, Avrupa Birliği’nin 1907/2006/EC sayılı REACH Tüzüğü referans alınarak, Türkiye’deki kimyasal üreticileri, ithalatçıları ve dağıtıcıları tarafından GBF hazırlıkları sürdürülmekteydi.
Ancak, 23 Haziran 2017 tarihli ve 30105 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK) ile birlikte, bu yönetmelik yürürlükten kaldırıldı ve GBF süreçlerinde de köklü değişiklikler yapıldı.
GBF Yönetmeliği Ne Zaman Yürürlükten Kalktı?
Eski yönetmelik 31 Aralık 2023 itibariyle resmen yürürlükten kaldırıldı.
1 Ocak 2024 tarihi itibariyle Türkiye’de GBF hazırlama ve sunma yükümlülüğü, sadece KKDİK Yönetmeliği’nin hükümlerine göre yürütülmektedir.
KKDİK Yönetmeliği Kapsamında GBF Hazırlama Zorunluluğu
KKDİK Yönetmeliği’nin Dördüncü Kısım – Bilgi Sağlama Zinciri başlıklı bölümünde (Madde 27-32), Güvenlik Bilgi Formlarına (GBF) ilişkin usul ve esaslar detaylı şekilde açıklanmıştır:
📘 KKDİK Madde 27 – Güvenlik Bilgi Formu Sunma Yükümlülüğü
Bir maddenin veya karışımın, zararlı olarak sınıflandırılması durumunda,
Belirli kriterleri karşılayan zararsız maddeler için (örneğin PBT, vPvB, hormon bozucu, CMR),
Alıcının talebi doğrultusunda belirli ürünler için,
Güvenlik Bilgi Formu (GBF) hazırlanması ve kullanıcıya ücretsiz olarak sağlanması zorunludur.
📘 Madde 28 – Güvenlik Bilgi Formunun İçeriği
GBF, Ek-2‘de belirtilen formatta hazırlanmalıdır.
İçeriğin doğru, güncel ve bilimsel olarak geçerli olması gerekmektedir.
Türkçe dilinde olmalı ve KKDİK’e uygun teknik içerik barındırmalıdır.
📘 Madde 29 – Maruziyet Senaryolarının Eklenmesi (e-SDS)
Maddelerin yıllık ≥10 ton üzerinde piyasaya arz edilmesi durumunda,
Kimyasal Güvenlik Raporu (KGR) hazırlanması gerekiyorsa,
GBF’ye maruziyet senaryolarının ek olarak sunulması zorunludur.
Bu durum “e-SDS (extended Safety Data Sheet)” formatını doğurur.
📘 Madde 30 – Tedarik Zinciri Boyunca Bilgi Aktarımı
Üreticiler, ithalatçılar ve alt kullanıcılar, ürünle ilgili bilgilerde değişiklik olduğunda bu bilgileri tedarik zincirinde geriye ve ileriye doğru paylaşmalıdır.
Maruz kalınan riskleri azaltmaya yönelik yeni bilgiler elde edildiğinde GBF güncellenmelidir.
📘 Madde 31 – Güncelleme ve Revizyon Zorunluluğu
Yeni tehlike bilgisi elde edildiğinde,
Kısıtlama veya izin koşullarında değişiklik olduğunda,
Kaydın kabul edilmesiyle birlikte,
12 ay içerisinde GBF revize edilmeli ve tedarik zincirine iletilmelidir.
📘 Madde 32 – Bilgi Saklama ve Talep Üzerine Sunum
Ürünle ilgili tüm bilgi ve belgeler, ürün piyasadan kalksa bile en az 10 yıl süreyle saklanmalıdır.
Yetkili otorite ve alıcının talebi doğrultusunda sunulmalıdır.
KKDİK'e Göre GBF Kapsamı Dışında Kalan Durumlar
1. Radyoaktif Maddeler
Radyoaktif olarak sınıflandırılmış maddeler, 9/8/1983 tarihli ve 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunu kapsamına girer.
KKDİK ve dolayısıyla GBF hazırlama yükümlülüğünün dışındadırlar.
2. Gümrük Gözetimi Altındaki Maddeler
Gümrükte geçici olarak bulunan ve piyasaya arz edilmeyen (örneğin transit geçişteki) kimyasal maddeler için GBF hazırlama zorunluluğu yoktur.
3. Araştırma ve Geliştirme Amaçlı Maddeler (Ar-Ge Maddeleri)
Bilimsel araştırma ve ürün geliştirme amaçlı kullanılan maddeler, kayıt ve GBF yükümlülüklerinden belirli sürelerle muaf tutulabilir.
Ancak bu durum, madde miktarına ve kullanım süresine bağlı olarak değişir. Kısıtlı kapsamda ve izleme altında tutulmaları gerekir.
4. Atıklar
Atıklar, 14/3/1991 tarihli ve 20814 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir.
Atıklar, madde veya karışım olarak kabul edilmez ve bu nedenle KKDİK kapsamı dışındadır. GBF zorunluluğu yoktur.
5. İnsan Sağlığı ve Hayvan Sağlığına Yönelik Nihai Ürünler
KKDİK, bu tür ürünlerin içeriğinde bulunan maddelere değil, nihai ürünlerin düzenleyici çerçevesine uyar:
İlaçlar (İnsan ve hayvan sağlığı için)
Tıbbi cihazlar
Veteriner ürünleri
Bitki koruma ürünleri
Biyosidal ürünler (ancak bazı durumlarda içerik maddesi için GBF gerekebilir)
6. Gıda ve Yem Maddeleri
Gıda amaçlı kullanılan maddeler, Gıda Güvenliği Mevzuatları kapsamında değerlendirilir.
Bu ürünler KKDİK dışında olup, GBF düzenlenmesi gerekmez. Ancak üretim süreçlerinde kullanılan katkı maddeleri için GBF gerekebilir.
7. Taşınırken Tehlike Oluşturmayan Maddeler
KKDİK Madde 27’ye göre yalnızca zararlı olarak sınıflandırılmış maddeler ve belirli kriterleri sağlayan zararsız maddeler için GBF zorunluluğu vardır.
Zararsız ve sınıflandırılmamış maddeler için GBF hazırlamak isteğe bağlıdır, zorunluluk yoktur.
📌 Not: Kapsam Dışı Olmasına Rağmen GBF Hazırlanması Tavsiye Edilen Durumlar
Bazı kozmetik ürünlerde ve temizlik ürünlerinde, ürün piyasaya arz edilirken müşteri talebi üzerine GBF hazırlanabilir.
İhracat yapan firmalar, AB/UK/ABD gibi global olarak ihracat yaptıkları ülkelerde talep edileceği için GBF hazırlamaktadır.
Tedarik zinciri şeffaflığı, sürdürülebilirlik belgeleri, ürün güvenliği ve UseSafe gibi dijital sistemlerle uyum için GBF istenebilir.
- Kargo ve taşımacılık firmaları tarafından talep edilmesi durumunda GBF hazırlanabilir.
- Madde, karışım veya eşyalar için zararsız olması durumunda dahi resmi makamlar, diğer yönetmeliklere uyumlama, tedarik zinciri ürün zararlılık iletişimi, tüketici veya son kullanıcı talebi gibi durumlarda da GBF hazırlanabilir.
KKDİK EK-2 – Güvenlik Bilgi Formlarının Yapısı ve İçeriği
KKDİK Yönetmeliği’nin EK-2 bölümü, güvenlik bilgi formlarının (GBF) içeriğinin nasıl hazırlanacağını, hangi başlıkları içereceğini ve her bir bölümde hangi bilgilerin yer alması gerektiğini düzenler. Bu ek, AB REACH Tüzüğü’nün Ek II maddesine dayalı olarak hazırlanmıştır ve 1 Ocak 2024 itibarıyla Türkiye’de zorunlu hale gelmiştir.
EK-2’ye Göre GBF’de Yer Alması Zorunlu 16 Başlık
Aşağıda yer alan 16 ana başlık, bir GBF belgesinde eksiksiz şekilde bulunmalıdır:
| Bölüm No | Bölüm Başlığı |
|---|---|
| 1 | Madde / Karışım ve Şirket / Dağıtıcı Tanımlaması |
| 2 | Zararlılık Tanımlaması |
| 3 | Bileşimi / İçindekiler Hakkında Bilgi |
| 4 | İlk Yardım Önlemleri |
| 5 | Yangınla Mücadele Önlemleri |
| 6 | Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler |
| 7 | Elleçleme ve Depolama |
| 8 | Maruz Kalma Kontrolleri / Kişisel Korunma |
| 9 | Fiziksel ve Kimyasal Özellikler |
| 10 | Kararlılık ve Tepkime |
| 11 | Toksikolojik Bilgi |
| 12 | Ekotoksikolojik Bilgi |
| 13 | Bertaraf Etme Bilgileri |
| 14 | Taşımacılık Bilgileri |
| 15 | Mevzuat Bilgileri |
| 16 | Diğer Bilgiler |
Bununla birlikte;
- Güvenlik bilgi formu Türkçe olarak hazırlanır.
- Güvenlik bilgi formu KKDİK Ek-2’de yer alan formata benzer şekilde hazırlanır.
- Güvenlik bilgi formuna, KKDİK Ek-2’de belirtilen standart başlıklar ile her bir standart başlık altında yer alması öngörülen alt başlıkların adları ve numaraları değiştirilmeden sırası ile yazılır.
- Güvenlik bilgi formunun hazırlanmasında birden fazla sayfa kullanılması gerekiyorsa; güvenlik bilgi formunun her sayfası için aynı format kullanılır ve bu durumda;
- Güvenlik bilgi formunun kısım I’inde bulunması gereken bilgiler, formun tüm sayfalarında yer alır.
- Güvenlik bilgi formunun her sayfasında toplam sayfa numarası ve bulunduğu sayfayı gösteren numara yer alır.
- Güvenlik bilgi formunun kısım II’sinde bulunması gereken bilgiler KKDİK Ek-2’de yer alan açıklamalar göz önünde bulundurularak doldurulur.
- Güvenlik bilgi formunda yer alacak bilgilerin temin edilememesi durumunda; başlık ve alt başlıklar hakkındaki bilgiler boş bırakılmaz, bilgilerin temin edilememesine ilişkin gerekçeler “ilişkisi yok”, “uygulaması yok” ve “özel hüküm yok” gibi ifadelerle belirtilir.
- Güvenlik bilgi formu ücretsiz, yazılı olarak ya da elektronik ortamda iletilir.
- Tedarikçiler madde veya karışımlarına ilişkin aşağıdaki durumlar söz konusu olduğunda zaman kaybetmeden güvenlik bilgi formlarını günceller:
- Risk yönetim önlemlerini etkileyebilecek bilgiler veya zararlara ilişkin yeni bilgiler edinildiğinde; Kısıtlama veya yasaklama getirildiğinde.
- Güncellenen güvenlik bilgi formu, güncelleme tarihinden önceki 12 ay içerisinde maddeyi tedarik eden tüm eski alıcılara yazılı veya elektronik ortamda ücretsiz olarak iletilir.
Neden EK-2 Uyumlu GBF Hazırlamak Zorunludur?
KKDİK Madde 28, GBF içeriğinin EK-2’ye tam uyumlu hazırlanmasını zorunlu kılar.
Bu yapılandırma sayesinde alıcı, ürünün güvenli kullanımı, bertarafı ve taşıması gibi tüm süreçlerde doğru bilgiyi edinir.
Tedarik zincirinde bilgi aktarımı (Madde 30) ancak bu format sayesinde sağlıklı yürütülebilir.
KKDİK EK-2, Türkiye’de yasal geçerliliği olan GBF’lerin teknik şablonudur. Eksiksiz bir GBF, sadece mevzuat uyumunu değil, aynı zamanda güvenli üretim ve pazarlama süreçlerini de garanti altına alır. Doruksistem olarak, bu alandaki 20 yıllık deneyimimizle ürünleriniz için en güncel ve doğru GBF içeriklerini sunuyoruz.
GBF Hazırlanmasında Dikkat Edilmesi Gereken AB Güncellemeleri (Güncel 2023/2024 Versiyonu)
GBF’lerin, 2021/2022 AB revizyonlarına paralel olarak, aşağıdaki yeni detayları da içerecek şekilde güncellenmesi beklenmektedir:
UFI Kodu ve PCN (Poison Centre Notification) bilgileri (AB pazarına yönelik ürünlerde)
Nanoform maddelerin belirtilmesi
Endokrin bozucu özellik taşıyan maddelerin bildirilmesi
Maruziyet senaryosu referansı ve e-SDS ile ilişkilendirme
Kimyasal güvenlik değerlendirmesi sonucu ile uyumlu içerik sunumu
Güvenlik Bilgi Formları ve Kimyasal Değerlendirme Uzmanlığı
Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU), KKDİK Yönetmeliği çerçevesinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından akredite eğitimi tamamlamış ve sertifika almış kişidir.
KKDİK Madde 27-28 ve ilgili hükümler doğrultusunda:
“Güvenlik Bilgi Formu, Kimyasal Değerlendirme Uzmanı tarafından hazırlanmak veya kontrol edilmek zorundadır.”
Bu hüküm doğrultusunda, 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren Türkiye’de sadece KDU belgesine sahip uzmanlar tarafından hazırlanan GBF’ler geçerlidir.
- Güvenlik bilgi formları, KKDİK Ek-18’de belirtilen eğitimi almış ve Kimyasal Değerlendirme Uzmanlığına ilişkin personel belgelendirmesi konusunda akredite olmuş kuruluş tarafından belgelendirilmiş kişilerce hazırlanır.
- İthalatçı, ithal edilen madde ve karışımların güvenlik bilgi formlarını aynı niteliğe sahip kişilere hazırlatır.
- Piyasaya arz edilen madde veya karışımın güvenlik bilgi formu tedarikçi tarafından Bakanlığın internet sayfasındaki özel paket programa yüklenir.
- Güvenlik Bilgi Formlarında yer alması gereken bilgiler aşağıdaki başlıklarda verilir ve bu bilgilerin sağlama yükümlülüğü, zararlı maddeleri ve karışımları piyasaya arz etmekle sorumlu gerçek ve tüzel kişiye aittir.
Eğitim ve Eğitim kuruluşu
- Eğitim süresi KKDİK Ek-18'in ikinci bölümünde yer alan konular ile ilgili en az 64 saat olmalıdır.
- Bir günlük eğitim süresi 8 saati geçemez ve bu süre içerisinde toplamda en fazla 2 saat ara verilebilir.
- Eğitim, KKDİK Ek-18'in dördüncü bölümünde belirtilen kriterleri karşılayan uzmanlar tarafından verilir
- Bir eğitimde, eğitime katılanların sayısı 30 kişiyi geçemez.
- Eğitimler, uygulamaların da yapılmasına imkân verecek uygun ve yeterli bir mekânda yapılır.
- Eğitim mekânlarında, uygun termal konfor şartları ve yeterli aydınlatma sağlanır.
- Eğitimde kullanılacak araç ve gereçlerin, günün teknolojisine uygun olması sağlanır.
- Eğitim kuruluşu, KKDİK Ek-18'in ikinci ve dördüncü bölümleri doğrultusunda hazırlayacağı eğitim programını onay için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğüne sunar.
- Bakanlığın onayı alındıktan sonra, eğitim kuruluşu, kimyasal değerlendirme uzmanı yeterlilik sınavına girecek adaylara KKDİK Ek-18 ikinci bölümde yer alan konular ile ilgili en az 64 saat yüz yüze eğitim vermeye başlayabilir.
- Eğitim kuruluşlarının söz konusu eğitimleri, yılda en az bir kez Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü personeli tarafından gözlemlenir.
- Eğitim kuruluşu, KKDİK Ek-18 (h) bendinde belirtilen gözlem esnasında yukarıda belirtilen eğitim koşullarında uygunsuzluk görülmesi durumunda uygunsuzluğu giderinceye kadar eğitim veremez ve uygunsuzluk 12 ay içerisinde giderilmezse eğitim kuruluşunun onay belgesi Bakanlıkça iptal edilir.
Yeterlilik Sınavı
- Yeterlilik sınavı soruları; çoktan seçmeli ve klasik olmak üzere iki bölümden oluşur. Sınav konuları ve puanlaması KKDİK Ek-18 beşinci bölümde yer almaktadır.
- Sınav süresi 180 dakikadır.
- Yeterlilik sınavına, KKDİK Ek-18 birinci bölüm dördüncü başlığın (c) fıkrasına halel getirmeksizin, birinci bölüm birinci başlığına uygun olarak eğitim almış ve üçüncü bölümde belirtilen şartları karşılayan adaylar katılabilir.
- Yeterlilik sınavında 70 ve üzerinde puan alamayan adaylar eğitim koşulu aranmaksızın söz konusu sınav tarihinden itibaren 1 yıl içinde iki kez daha sınava katılma hakkına sahip olurlar.
Belgelendirme Kuruluşu
- Belgelendirme kuruluşu;
- KKDİK Ek-18'in üçüncü ve beşinci bölümleri doğrultusunda hazırlayacağı belgelendirme programını Bakanlığa sunar.
- Bakanlığın olumlu görüşünü aldıktan sonra, ISO 17024 kapsamında kimyasal değerlendirmesi konusunda personel belgelendirebilmesi için Türk Akreditasyon Kurumu’na (TÜRKAK) başvuru yapar.
- Akredite olduktan sonra kimyasal değerlendirme konusunda personel belgelendirmeye başlayabilir.
- Belgelendirdiği kişilerin iletişim bilgilerini, yeterlilik belge tarihini ve numarasını belgelendirme tarihinden itibaren bir ay içerisinde yazılı olarak Bakanlığa iletir.
- Bakanlık, TÜRKAK tarafından akredite olan belgelendirme kuruluşlarını Bakanlığın internet sayfasında yayınlar
Yeterlilik Belgesi
- Belgelendirme kuruluşu tarafından yapılan sınav sonucunda 70 puan ve üzeri alanlar kimyasal değerlendirme yeterlilik belgesi almaya hak kazanırlar
- Kimyasal Değerlendirme Yeterlilik Belgesinin geçerlilik süresi beş yıldır.
- Belgesini yenilemek isteyenler, belge geçerlilik süresi içerisinde veya bu sürenin bitiminden itibaren 2 yıl içerisinde eğitim şartı aranmaksızın yeniden sınava girerler.
- KKDİK Ek-18 (c) bendi uyarınca yeterlilik sınavına girerek başarılı olanların mevcut belgeleri iptal edilir ve bu kişiler yeni belge numarası verilerek belgelendirilir.
- Bakanlıkta kimyasallar yönetimi alanında 10 yıl çalışmış olduğunu belgeleyenler akreditasyon kapsamı dışında yeterlilik sınavına girmeden belgelendirme kuruluşu tarafından belgelendirilir. Bu durumda kişilere verilen belgelerden belgelendirme kuruluşu sorumludur.
KKDİK Yönetmeliğine ve GBF ile ilgili eklerine aşağıdaki linklerden ulaşabilrsiniz.
KKDİK Kapsamında Güvenlik Bilgi Formları (GBF) ve Doruksistem’in Uzmanlığı
Türkiye’de kimyasal yönetim mevzuatında en kapsamlı düzenlemelerden biri olan Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK), 23 Haziran 2017 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu yönetmelikle birlikte Güvenlik Bilgi Formları (GBF) alanında da çok önemli bir dönüşüm gerçekleşti.
1 Ocak 2024 itibarıyla artık yalnızca KKDİK Ek-2’ye uygun, Türkçe hazırlanmış ve Kimyasal Değerlendirme Uzmanları (KDU) tarafından imzalanmış GBF’ler yasal olarak geçerli kabul edilmektedir. Eski yönetmeliğe göre hazırlanmış SDS ve GBF belgeleri bu tarihten sonra geçerliliğini yitirmiştir.
DORUKSİSTEM Olarak bugüne kadar hazırladığımız 100 Bin’in üzerinde Güvenlik Bilgi Formu (GBF) ile yerel ve uluslararası tecrübemizi yeni düzenlemeler ile de üretici ve tedarikçilerin hizmetine sunmaya devam ediyoruz.
GBF’yi Sadece Hazırlamak Değil, Doğru Hazırlamak Önemlidir
Doruksistem olarak, KKDİK’e tam uyumlu GBF hazırlığında uzmanlaşmış, bakanlık onaylı Kimyasal Değerlendirme Uzmanları ile hizmet veriyoruz. Hazırladığımız her GBF belgesi:
KKDİK Ek-2’deki 16 başlık yapısına birebir uygun,
Tehlike sınıflandırmaları, etiketleme, maruziyet senaryoları, UFI ve PCN entegrasyonu gibi unsurları eksiksiz içeren,
e-SDS gerekliliklerini karşılayan,
Tüm tedarik zincirinde geriye ve ileriye doğru bilgi aktarımı sağlayan,
Denetime hazır, sürdürülebilir ve dijital olarak izlenebilir
şekilde oluşturulmaktadır.
Doruksistem Neden Fark Yaratır?
📌 Kimyasal Değerlendirme Uzmanı kadrosu
📌 KKDİK, AB-REACH, CLP, MoCRA ve SEA gibi birçok düzenlemeye entegre yaklaşım
📌 Kozmetik, boya, tekstil, gıda dışı ürünler, temizlik ve ambalaj gibi farklı sektörlerde GBF deneyimi
📌 UseSafe Dijital Sertifikasyon ve Ürün Pasaportu Sistemi ile entegre izlenebilirlik
📌 E-İhracat ve Gümrük süreçleri için belge uyumluluğu kontrolü
📌 msds.net.tr entegrasyonumuz ile güncel ve sertifikalı KDU’larımız tarafından hazırlanıp imzalanmış GBF’lerinize güvenle ulaşabilir, otomatik olarak hazırlanmış pdf linklerini ve QR kodlarını iş güvenliğinde, depolamada, tedarik zinciri GBF iletişiminde, gümrüklemede, elektronik iletişimde, web sayfanızda, ürün bilgileleri aktarımıda ve hatta faturalarınızda bile kullanabilirsiniz.
Sadece Bir Belge Değil, Bir Uyum Stratejisi
KKDİK kapsamında GBF oluşturmak, sadece bir belge sunmak anlamına gelmez. Bu süreç; ürününizi, markanızı ve tüm tedarik zincirinizi regülasyonlara karşı güvence altına almak anlamına gelir. Bu nedenle GBF, teknik bir doküman olmanın ötesinde, bir uyum stratejisinin temel taşıdır.
Uzmanlık, aynı zamanda fiilen uzmanlığını kullanan ve geliştiren kişiler için geçerlidir. GBF’de verilen detaylı bilgilerin doğru kaynaklar kullanılarak oluşturulması oldukça önem taşımaktadır. Üretici ve tedarikçinin sorumluluğu altında olan GBF’nin doğru hazırlatılması konusu burada tartışmasız önem kazanmıştır.
Doruksistem olarak hedefimiz; yalnızca GBF hazırlamak değil, aynı zamanda ürünlerinizi küresel düzeyde sürdürülebilir, güvenli ve yasal hale getirmektir.