AB, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) Kapsamını Genişletiyor
Avrupa Komisyonu, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’na (SKDM – Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM) ilişkin önemli değişiklikler içeren yeni bir düzenleme paketi açıkladı. Sanayi temsilcilerinden ve uluslararası paydaşlardan gelen geri bildirimler doğrultusunda hazırlanan bu paket, SKDM’nin etkinliğini artırmayı ve uygulamada tespit edilen boşlukları gidermeyi amaçlıyor.
Yeni düzenlemeyle birlikte SKDM’nin kapsamı 2028 yılı itibarıyla önemli ölçüde genişletilirken, karbon kaçağı riski altındaki Avrupa Birliği (AB) içi üreticiler için geçici bir destek mekanizması da hayata geçiriliyor.
SKDM’nin Kapsamı 2028 İtibarıyla Genişliyor
Yeni düzenleme kapsamında, 1 Ocak 2028’den itibaren AB dışından ithal edilen belirli ürünler için, bu ürünlerin üretimi sırasında ortaya çıkan karbon emisyonları üzerinden mali yükümlülük doğacak. Bu adım, üretimin daha düşük çevresel standartlara sahip ülkelere kaydırılmasıyla ortaya çıkan karbon kaçağı riskini azaltmayı hedefliyor.
Komisyonun açıkladığı verilere göre, mekanizma kapsamına alınacak ürün grupları özellikle çelik ve alüminyum yoğunluğuna sahip aşağı akış ürünlerini içeriyor.
180 Yeni Ürün SKDM Kapsamına Alınıyor
Yeni paketle birlikte, makine, ekipman ve çeşitli sanayi ürünlerini içeren 180 adet aşağı akış ürün SKDM kapsamına dahil edilecek. Bu genişleme sayesinde:
Karbon maliyetleri yalnızca ham maddede değil,
Bu ham maddeleri kullanan ara ve nihai ürünlerde de dikkate alınacak.
Böylece tüm değer zinciri boyunca emisyon azaltımının teşvik edilmesi amaçlanıyor.
Komisyonun analizlerine göre:
Kapsama alınan ürünlerin yaklaşık %94’ü sanayi tedarik zincirlerinde kullanılan ara mallardan oluşuyor.
Bu ürünlerin ortalama %79’u çelik ve alüminyum içeriyor.
Ürünler genellikle ağır sanayi ve özel amaçlı ekipmanlarda kullanılıyor.
Kapsama giren ürünler arasında; metal bağlantı elemanları, silindirler, endüstriyel radyatörler ve döküm makineleri gibi ürünler bulunuyor. Yaklaşık %6’lık bir kısım ise hane halkına yönelik nihai ürünlerden oluşuyor.
Daha Sıkı Raporlama ve İzlenebilirlik Önlemleri
Avrupa Komisyonu, SKDM’nin geçiş döneminde edinilen tecrübeler doğrultusunda raporlama ve denetim mekanizmalarını da sıkılaştırıyor.
Bu kapsamda:
Yanlış beyan edilen emisyon yoğunluklarına karşı daha sıkı kontroller uygulanacak,
Ürün izlenebilirliğine ilişkin raporlama yükümlülükleri artırılacak,
Üretim süreçlerinde kullanılan ön-tüketici çelik ve alüminyum hurdaları da SKDM hesaplamalarına dahil edilecek.
Bu düzenlemelerle, hem AB içindeki üreticiler hem de ithal ürünler için daha adil bir karbon fiyatlaması hedefleniyor.
Karbon Kaçağına Karşı Dekarbonizasyon Fonu Kuruluyor
Yeni paketin en dikkat çekici unsurlarından biri, karbon kaçağı riski devam eden sektörler için oluşturulan geçici Dekarbonizasyon Fonu oldu.
Fonun temel amacı:
AB üreticilerinin, üçüncü ülke pazarlarında
Daha düşük maliyetli ve daha yüksek emisyonlu ürünlerle rekabet ederken yaşadığı dezavantajı azaltmak.
Bu kapsamda, karbon kaçağı riski sürdüğü tespit edilen ürünler için, AB Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında ödenen karbon maliyetlerinin bir kısmı geri ödenecek.
Fonun finansmanı:
2026–2027 yıllarında SKDM sertifika satışlarından elde edilecek gelirlerin %25’inin üye devletler tarafından aktarılması,
Kalan %75’inin ise AB bütçesinden karşılanması yoluyla sağlanacak.
SKDM Geçiş Dönemi Değerlendirme Raporu Yayımlandı
Avrupa Komisyonu, düzenlemelerle eş zamanlı olarak, Ekim 2023 – 2025 dönemini kapsayan SKDM geçiş sürecine ilişkin bir değerlendirme raporu da yayımladı.
Raporda:
SKDM’nin karbon kaçağını önleme potansiyeli,
Küresel ölçekte karbon fiyatlamasını teşvik etme etkisi,
AB dışındaki ülkelerde dekarbonizasyon süreçlerini hızlandırıcı rolü vurgulanıyor.
Ayrıca teknik destek ve kapasite geliştirme faaliyetlerinin, SKDM’nin AB sınırları ötesindeki etkisini güçlendirdiğine dikkat çekiliyor.
Nihai Uygulama Dönemi 2026’da Başlıyor
Komisyon, SKDM’nin 1 Ocak 2026 itibarıyla nihai uygulama dönemine geçeceğini hatırlatıyor. Bu süreçte:
AB ETS kapsamında sağlanan serbest tahsisatlar 2034’e kadar kademeli olarak kaldırılacak,
SKDM, bu sürece paralel şekilde tam kapasiteyle devreye alınacak.
Bu gelişmeler, özellikle AB’ye ihracat yapan sanayi kuruluşları için karbon ayak izi yönetimi, raporlama ve mevzuata uyum süreçlerini her zamankinden daha kritik hale getiriyor.